Pranayama, nefesin bilinçli farkındalığıdır. Hem enerji veren hem de vücudu rahatlatan yaşam gücüdür. Sanskritçe de prana “Yaşam gücü’’ anlamına gelir. Pranayama terimi iki sözcükten oluşur; “Prana’’ ve “Yama’’.
Sanskrit dilinde Prana; nefes, enerji, hayat, yaşam enerjisi, Yama ise durdurmak, yönetmek, kontrol anlamına gelir. Pranayama yaşam gücünün kontrolüdür. Prana, tüm evrene nüfus eden hayati veya eterik kuvvettir. O, her yerde mevcuttur; kayalar, böcekler, hayvanlar ve insanlarda. Pranayama yoganın ayrılmaz bir parçasıdır. Kontrollü nefes, hem yoga pozlarının ritmini hem de meditasyon için zihni rahatlatmayı sağlar.
Pranayama dört faklı aşamadan oluşur:
- Puraka (inhalasyon); nefes almak
- Abhyantara kumbhaka (inhalasyon sonrası ilk duraklama); nefes aldıktan sonra nefesi tutmak
- Rechaka (ekshalasyon); nefes vermek
- Bahya kumbhaka (ekshalasyon sonrası ilk duraklama); nefesi boşalttıktan sonra nefesi tutmak